Lambeek tekst & vorm | Sylvia Lambeek | Groningen | 06 - 235 172 87

Bijgewerkt op 3 oktober 2019

Mag ik mijn opa herdenken?

3 May 2019

Mag ik mijn opa herdenken? Ik heb hem niet gekend; de vader van mijn moeder. Hij is in de Tweede Wereldoorlog gesneuveld.

Sinds 1945 herdenken we op 4 mei alle Nederlandse slachtoffers van en sinds de Tweede Wereldoorlog. Mijn opa was een Duitser.

 

‘Rótmoffen!’

De eerste keer dat ik schaamte voelde over mijn Duitse afkomst was tijdens een les Nederlands in de brugklas op de middelbare school. Op de één of andere manier hadden we het tijdens die les over de Tweede Wereldoorlog.

“Alle Duitsers zijn moffen. Rótmoffen!” Dat waren de woorden van mijn lerares Nederlands. Ik schrok.

 

Schaamte

Ik was er altijd trots op geweest dat ik Duitse familie had. Als kind vond ik dat reuze interessant. Stiekem vond ik de aandacht die ik kreeg van de kinderen op school, omdat mijn moeder Duitse was en ik Duits kon praten, heel leuk. Wij waren nog jong, en net als ik waren mijn klasgenootjes zich nog niet bewust van de emotionele lading die Duitsland voor sommige mensen kan hebben.

Tot dat ene moment in de brugklas. Voor het eerst durfde ik niet te zeggen dat mijn moeder Duitse was. Dat ik Duitse familie heb. Voor het eerst merkte ik dat het niet iets was om trots op te zijn. Ik hield mijn mond. En ik schaamde me.

 

Käsekuchen

Wij gingen regelmatig op bezoek bij mijn oma, oudtantes, ooms en tantes, neven en nichten in Duitsland. En omgekeerd kwamen zij bij ons op bezoek. Het was een leuke, hechte familie, mijn Duitse familie. Als wij bij mijn oma in Solingen logeerden, was het altijd gezellig. Er was vrolijkheid. Men was blij ons weer te zien. We zaten dan met z’n allen aan een feestelijk gedekte Kaffeetisch en deden ons tegoed aan de door mijn Tante Marianne gebakken Käsekuchen en ander gebak. En altijd met een flinke dot ongezoete slagroom.

 

Waren mijn Duitse familieleden ‘rotmoffen’?

 

Mijn Duitse familie

Het is mij altijd bekend geweest dat mijn Duitse opa tijdens de Tweede Wereldoorlog soldaat was en in Rusland is gesneuveld. Dat hing als een onuitgesproken ‘weten’ over mijn moeder en de Duitse familie heen. We wisten het. Maar er werd niet over gepraat. Zijn foto stond altijd bij ons in de woonkamer. En nog steeds staat die foto bij mijn moeder thuis op de kast.

Pas later, toen ik ouder werd - en nadat mijn moeder haar door de oorlog getraumatiseerde kindertijd in een boek had beschreven – werd mijn interesse in mijn Duitse afkomst en mijn Duitse familie gewekt.

Ik besloot mijn moeder te interviewen. Tijdens de vele gesprekken die ik tot nu toe met haar heb gevoerd vertelde ze mij over haar jeugd, over haar ouders en grootouders. En ze vertelde mij over hun politieke en maatschappelijke opvattingen.

Mijn moeder komt uit een arbeidersfamilie. Zowel de familie van haar moeder als die van haar vader had het niet breed. Het was een familie van harde werkers. Beide families waren fel tegen Hitler en zijn nationaalsocialistische ideeën gekant. Toen dat voor het eerst echt tot mij doordrong, merkte ik dat ik opgelucht was. Godzijdank zaten er geen Nazi’s in mijn familie! Godzijdank moest mijn Duitse familie ook helemaal niets van Hitler hebben!

 

Naar Nederland

Mijn moeder is in 1959 naar Nederland gekomen, toen zij zich verloofde met mijn Nederlandse vader. Zij hadden elkaar leren kennen in Königswinter, waar mijn vader op vakantie was en waar mijn moeder destijds werkte.

Als jonge Duitse vrouw in Nederland, had zij het die eerste jaren niet gemakkelijk. Op straat is zij wel eens voor ‘rotmof’ uitgescholden. Er waren zelfs enkele familieleden van mijn vader die haar geen hand wilden geven. Maar toen was de Tweede Wereldoorlog ook nog niet zo lang voorbij…

 

Schuldgevoel

Soms komt het in gesprekken met anderen ter sprake dat ik gedeeltelijk van Duitse afkomst ben. Ik vertel dan dat mijn Duitse familie fel tegen Hitler was en niets van hem moest hebben. Het is de schaamte die mij dat onbewust steeds weer doet zeggen.

Laatst, toen een kennis informeerde naar mijn Duitse moeder, hoorde ik het mijzelf weer zeggen: “Mijn Duitse familie was fel tegen Hi...” En voor het eerst realiseerde ik mij dat ik dat áltijd zeg. Iedere keer weer. Telkens wil ik mij verontschuldigen. Wil ik uitleggen dat mijn familie niét fout was.

“Je hoeft je niet te verontschuldigen”, was de reactie van mijn kennis.

 

Nee, ik hoef mij niet te verontschuldigen. En toch doe ik het. Eigenlijk doe ik het nu ook, met het schrijven van dit verhaal.

 

Mijn opa

Als ik aan mijn opa denk - die moest vechten voor ‘idealen’ waar hij zelf niet in geloofde en in Rusland een kogel door zijn hoofd kreeg - dan gaat mijn hart naar hem uit. Hij wilde helemaal niet naar het front. Hij wilde een echtgenoot zijn voor zijn vrouw, een vader voor zijn twee kleine kinderen, een opa voor zijn kleinkinderen.

Kleinkinderen zijn er gekomen. Hij heeft nooit een opa voor ze kunnen zijn. Inmiddels heeft hij ook zes volwassen achterkleinkinderen. Hij heeft nageslacht.

 

Mag ik mijn opa herdenken?

Op 4 mei om 20.00 uur ben ik twee minuten stil voor alle Nederlandse slachtoffers en voor alle vermoordde Joden. Ik wil dan niet aan mijn Duitse opa denken. Die herdenk ik op een ander moment, op een andere manier.

Ik geloof niet dat ik iemand om toestemming hoef te vragen om mijn opa te herdenken. De enige die mij daarvoor toestemming kán geven ben ikzelf.

Wat ik wil is mijn opa een plek geven in onze familie. Door hem niet te vergeten. Door hem te herdenken. Misschien is dit schrijven wel een manier om hem die plek te geven.

 

Charkow

Ergens in de buurt van Charkow in Oekraïne, op een Duitse militaire begraafplaats, ligt mijn opa begraven. Daar is hij in de nacht van 21 juni 1942 door een Russische kogel gedood. Daar hebben ze hem begraven. Hij was 27 jaar.

Enkele persoonlijke spullen van hem zijn teruggestuurd naar zijn familie in Duitsland. Zijn lichaam is daar achtergebleven en ligt in Oekraïense grond.

Nog nooit heeft een familielid van hem aan zijn graf gestaan.

Ik wil er naartoe. Ik wil een keer naar zijn naam - Jozef Krings - op zijn grafsteen kijken en zeggen: “Dag opa, we hebben elkaar nooit gekend, maar hier ben ik. Jouw kleindochter.”

Please reload

Recente berichten

March 12, 2016

Please reload

Archief
Please reload

Zoek op trefwoorden
Please reload